1992
ראשי » על אודות האתר

על אודות האתר

המועצה להשכלה גבוהה (מל"ג) והוועדה לתכנון ולתקצוב (ות"ת) הכריזו ב-2013 על תוכנית להנגשת ההשכלה הגבוהה לאוכלוסייה הערבית בישראל, המגובה בתקציב רב-שנתי מטעם הות"ת ובתוכניות ייעודיות לביצוע באוניברסיטאות ובמכללות המתוקצבות. בכל מוסד אקדמי מונו אחראים ורכזים המיישמים את התוכניות האלה בפועל: מכינות, חונכות אישית, הכוון לימודי ועוד.

מכון ון ליר בירושלים, בשיתוף הות"ת, הקים פורום של העוסקים ביישום התוכנית ושל הרכזים הפועלים בשטח. מטרת הפורום לפתח קשר מקצועי בין בעלי התפקידים במוסדות השונים על מנת לשפר את התוכניות המוצעות והתוכניות שבביצוע, לבנות מודלים מצליחים המותאמים לצורכי האוכלוסיות השונות שאליהן מכוונת התוכנית ולהגביר את המאמצים להשגת המטרה. אתר זה הוקם עבור חברי הפורום ועבור כל מי שמבקש לקדם את האתגר החשוב של שילוב וקידום סטודנטים מן החברה הערבית במוסדות האקדמיים בישראל.

השאיפה לרכוש השכלה חוצה מגזרים בחברה משום שהיא נתפסת כדרך למוביליות חברתית ותעסוקתית. לפיכך, בשנים האחרונות עולה בהתמדה מספרם של הצעירות והצעירים מן החברה הערבית הפונים לאקדמיה לאחר תום לימודיהם התיכוניים. בולט במיוחד חלקן הגדל והולך של נשים צעירות הבוחרות להמשיך את לימודיהן באוניברסיטאות ובמכללות. תהליכי שינוי מבורכים אלו מזמנים שאלות ואתגרים רבים למוסדות האקדמיים.

הסטודנטים הערבים, שרובם בוגרי בתי ספר תיכוניים המלמדים בשפה הערבית וצעירים יחסית לשאר הסטודנטים, באים מרקע חברתי ותרבותי שונה ויש להם מגוון צרכים, יכולות וכוחות. כדי לאפשר להם קליטה מוצלחת באקדמיה יש להבין את הרקע שהם באים ממנו, את השוני ואת הצרכים שלהם באופן מקיף ורחב.
קמפוסים אקדמיים, מעבר למטרתם המוצהרת להקנות השכלה, הינם מערכות חברתיות מורכבות המוגדרות על ידי היחסים בין בני אדם, הליכים ביורוקרטיים, הסדרים מבניים, ערכים, מסורות ונסיבות היסטוריות וחברתיות רחבות. על כן, כל ניסיון לעצב אותם מחדש במטרה לשפר בהם את האקלים התרבותי והחברתי חייב להיות מקיף וארוך טווח. הצלחה ביצירת שינוי תלויה בכמה גורמים מרכזיים: הנהגה בעלת מחויבות מוצקה, משאבים מתאימים, שיתוף פעולה, מעקב, ותכנון ארוך טווח. השינוי צריך להיעשות בכמה מישורים, כשהמורכב מכולם הוא המישור המבני. נראה שהאתגר העיקרי העומד היום לפני מנהיגי המוסדות האקדמיים הוא היכולת לשאול וללמוד כיצד חברי קבוצות שונות חווים את הקמפוס.

חוקרים רבים ברחבי העולם שואלים את עצמם בשנים האחרונות כיצד להגביר את היכולות של סטודנטים מקבוצות מיעוט להצליח בלימודים. אחד מעקרונות המפתח שהם מזהים הוא שעל המוסדות להגביר את תחושת השייכות (Sense of Belonging) של הסטודנטים הללו, ליצור מצב שבו הנוכחות של הפרט בקמפוס תהיה מורגשת ובעלת ערך עבור אחרים (סטודנטים, מרצים, אנשי מינהלה), ושירגיש שהוא חלק מקהילה גדולה ותומכת שהיא משמעותית עבורו.

הידע באתר שלפניכם מבוסס על מחקרים מהעולם על מיעוטים בקמפוסים, על מחקרים שנעשו בישראל ועל פרקטיקות המשמשות במוסדות אקדמיים שונים ברחבי הארץ. אתר זה עוסק במגוון נושאים הקשורים במיעוטים בקמפוסים בעולם ובישראל, ובהם עיקרי התפיסה ההוליסטית הקשורה לקידום סטודנטים ערבים ומדיניות של קמפוס מגוון; תיאור ופירוט של כלים ותוכניות לקידום למידה; פירוט לגבי תוכניות ייחודיות לליווי סטודנטים בתארים מתקדמים ותוכניות לעידוד הצטיינות; נתונים בדבר שיעור הערבים בכלל כוח האדם המועסק במוסדות; כלים מוסדיים להתאמת אקלים הקמפוס לאוכלוסייה הערבית; קורסים ותוכניות לקידום דיאלוג וחינוך לשותפות; מידע על כנסי הפורום; וכמובן פורום מקוון. לעתים תמצאו שנושאים ופריטי ידע מסוימים מופיעים תחת יותר מקטגוריה אחת. הסיבה לכך היא שהנושאים קשורים זה בזה, וכי השינוי מצריך עבודה על סוגיות שונות במקביל.
אנו מקווים שאתר הפורום יהיה כלי מועיל שיסייע בקידום ההשכלה בחברה הערבית וישמש מקור לתמיכה מקצועית ולשיתוף.

قام مجلس التعليم العالي ولجنة التخطيط والموازنة، في العام 2013، بإطلاق خطّة لتعزيز مناليّة التعليم الجامعيّ العالي في صفوف الجمهور العربيّ في إسرائيل، معزّزة بميزانيّة متعدّدة السنوات توفّرها لجنة التخطيط والموازنة، ومخطّطات عينيّة يجري تنفيذها في الجامعات والكلّيّات التي تتلقّى الميزانيّات الحكوميّة. جرى تعيين مسؤولين ومركّزين في كلّ جامعة تتمثّل وظيفتهم في تطبيق المخطّطات ميدانيًّا عبـر برامج التوجيه الدراسيّ، والمرافَقة الفرديّة، والأطر التحضيريّة وسواها.
قام معهد ڤان لير في القدس، بالتعاون مع لجنة التوجيه والموازنة، بتأسيس منتدى يضمّ الأطراف التي تُعنى بتطبيق الخطّة، والمركّزين الميدانيين، وذلك ابتغاء تطوير روابط مهنيّة بين أصحاب الوظائف في المؤسّسات المختلفة بدءًا بتحسين البرامج المعروضة وتلك التي يجري تنفيذها، مرورًا ببناء موديلات ناجحة تجري ملاءَمتها لاحتياجات الفئات السكّانيّة المستهدَفة، وصولًا إلى تعزيز المساعي لتحقيق الهدف المنشود. أقيم هذا الموقع لصالح أعضاء المنتدى ولصالح كلّ من يسعى للنهوض بدمج الطلّاب من المجتمع العربيّ في المؤسّسات الأكاديميّة في إسرائيل.
ثمّة قطاعات وفئات سكّانية كثيرة تتقاسم الطموح إلى اكتساب العلم، إذ يُنظر إليه كوسيلة للتقدُّم والحراك على المستويين الاجتماعيّ والتشغيليّ. بناء على ذلك، تشهد السنوات الأخيرة ارتفاعًا مطّردًا في أعداد الشبّان والشابّات من المجتمع العربيّ الذين يسعون للانخراط في المؤسّسات الأكاديميّة بعد إتمام المرحلة الثانويّة، وتبرز على نحوٍ خاصّ النسبة الآخذة في الارتفاع في صفوف الشابّات اللواتي يخترن مواصلة دراستهنّ في الجامعات والكلّيّات. هذه التغييرات الإيجابيّة تفرض على المؤسّسات الأكاديميّة التعامل مع العديد من القضايا والتحدّيات.
في الغالب، ينخرط الطلبة الجامعيّون العرب في التعليم العالي وهم أصغر سنًّا من أترابهم اليهود، ويدرُسون في مدارس ثانويّة تدّرس باللغة العربيّة، ويتحدّرون من خلفيّات اجتماعيّة وثقافيّة مختلفة، وتتوافر لديهم تنويعة من الاحتياجات والكفاءات والقدرات. وكي يجري استيعابهم في المؤسّسات الأكاديميّة بنجاح، ثمّة حاجة إلى فهم وتفهّم خلفيّاتهم ومَناحي اختلافهم واحتياجاتهم على نحوٍ شامل وواسع.
علاوة على أهدافها المعلنة المتمثّلة في إكساب العلم، تشكّل المؤسّسات الأكاديميّة منظومات اجتماعيّة مركّبة يجري تعريفها من خلال العلاقات بين الناس، والإجراءات البيروقراطيّة، والترتيبات الهيكليّة، والقيم، والتقاليد، والظروف التاريخيّة والاجتماعيّة الواسعة. من هنا ينبغي لمساعي إعادة صياغتها -بغية تحسين مُناخاتها الثقافيّة والاجتماعيّة- أن تكون شموليّة وطويلة الأمد، ويتعلّق النجاح في خلق التغيير بعدد من العوامل المركزيّة، وهي: الالتزام الراسخ من قبل القيادة، والموارد الملائمة، والتعاون، والمتابعة، والتخطيط الطويل الأمد، وإدخال التغييرات في عدد من الأصعدة، والأكثر تعقيدًا بينها هو الصعيد الهيكليّ. يبدو أنّ التحدّي الأساسيّ الذي يواجه رؤساء المؤسّسات الأكاديميّة هو القدرة على طرح الأسئلة الصحيحة والتعلّم حول الطريقة التي يتعامل فيها أبناء المجموعات المختلفة مع الحرم الجامعيّ.
في السنوات الأخيرة، يتساءل الكثير من الباحثين كيف يمكن تعزيز قدرات الطلاب الجامعيّين الذين ينتمون لمجموعات الأقلّيّة كي ينجحوا في الدراسة. أحد المبادئ الأساسيّة التي قام الباحثون بتشخيصها يتمثّل في واجب قيام المؤسّسات بتعزيز الإحساس بالانتماء (Sense of Belonging) لدى هؤلاء الطلبة، وخلق وضع يكون فيه حضور الواحد منهم في الحرم الجامعيّ ملحوظًا وملموسًا، وذا قيمة بالنسبة لغيره من الطلبة والمحاضرين وأفراد السلك الإداريّ، ويشعر فيه الفرد بأنّه يشكّل جزءًا من مجتمع محلّيّ كبير وداعم يعني له الكثير.
المعلومات التي نعرضها عليكم في هذا الموقع ترتكز على أبحاث أجريت في أرجاء العالم حول الأقلّيّات في المؤسّسات الأكاديميّة، وعلى أبحاث أجريتْ في إسرائيل حول ممارسات المؤسّسات الأكاديميّة المختلفة في أرجاء البلاد. يتناول هذا الموقع تنويعة من المواضيع المتعلّقة بالأقلّيّات في المؤسّسات الجامعيّة في العالم وفي إسرائيل، من بينها: خلاصة التصوّر الشموليّ المتعلّق بالنهوض بالطلاب العرب وبسياسة الحرم الجامعيّ ذي التنوّع البشريّ؛ التوصيف المفصّل للأدوات والبرامج التي تنهض بالتعلّم؛ تفاصيل متعلّقة ببرامج خاصّة لمرافقة وإرشاد الطلّاب الجامعيّين في اللقبين الثاني والثالث وتشجيع الامتياز؛ بيانات حول نسبة العرب من مجْمل القوى البشريّة العاملة في المؤسّسات؛ الأدوات المؤسّسيّة لملاءَمة مُناخ الحرم الجامعيّ